Szkoła Podstawowa w Kłaju

W 1991 r. weszła w życie"Ustawa o systemie oświaty", ukazały się nowe akty normujące życie polskiej szkoły. Były to pierwsze kroki w XXI wiek, gdzie miała nastąpić przebudowa organizacyjno- programowa szkolnictwa w celu dostosowania go do nowej rzeczywistości społeczno-politycznej i wyzwań cywilizacyjnych czekających polskie społeczeństwo. Założenia reformy przewidywały m.in. zmianę celów nauczania, zmianę technologii edukacyjnej (strategie edukacyjne, metody, środki, nowe źródło wiedzy i sposoby jej przekazu).
W Rozporządzeniach MEN z 1999 r. na temat kształcenia zintegrowanego czytamy m.in.:
1. "Kształcenie na tym etapie jest łagodnym przejściem od wychowania przedszkolnego do edukacji prowadzonej w systemie szkolnym. Ma ono charakter zintegrowany".
2. "Zajęcia edukacyjne prowadzi nauczyciel (nauczyciele) według ustalonego przez siebie planu, dostosowując czas zajęć i przerw do aktywności uczniów"
3. Nauczyciel powinien układać zajęcia w taki sposób, aby zachować ciągłość nauczania i doskonalenia podstawowych umiejętności [Łysek J., Kształcenie zintegrowane [w:] Moroz H. (red.), Edukacja zintegrowana w reformowanej szkole, Impuls, Kraków 2001, s.208].
Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom, stworzono nową koncepcję nauczania dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Jest nią nauczanie zintegrowane, które wzbudziło wiele kontrowersji we współczesnej edukacji wczesnoszkolnej. Powstało różne nazewnictwo: nauczanie integralne, nauczanie integracyjne, nauczanie blokowe itp.
Ogromną rolę w procesie działań dydaktycznych odgrywa sam nauczyciel, jego świadomość pedagogiczna i chęć przebudowy systemu nauczania w klasach początkowych, a także uczeń wspierany w swej aktywności przez nauczyciela i środowisko. Nowa rzeczywistość edukacyjna wymaga od nauczyciela spojrzenia na dziecko, jego problemy, potrzeby intelektualne i otaczający je świat oczyma dziecka [Kozłowska A., Kożuh B., Prognostyczna wartość osiągnięć szkolnych, WSP Częstochowa, 1999 s. 9].
"Życia w jego różnorodnych aspektach nie można nauczyć się siedząc w ławce szkolnej, stąd też postawą obserwacji, myślenia i działania jest "bycie" dziecka w otaczającym świecie"[Kowalik- Olubińska M., Świątek W., Uczymy się inaczej. Nauczanie zintegrowane w klasach niższych, Toruń 1999, wyd. Adam Marszałek, s.8]

Istota nauczania zintegrowanego w świetle reformy i literatury.
Interpretacja pojęcia w ujęciu różnych autorów.

Pojęcie integracji jest ujmowane w literaturze w sposób różnorodny, nadal brak jednomyślności co do rozumienia istoty tego terminu, uwarunkowań powyższego procesu i jego konsekwencji edukacyjnych [Łuczak B., Nauczanie integralne w klasach I-III z wykorzystaniem technik Freineta, Oficyna Wydawnicza, Poznań 2000, s.12]
Integracja w kształceniu to synchronizacja możliwie jak największej liczby zabiegów edukacyjnych np. kształcenie, wychowanie, profilaktyka, terapia wokół osoby ucznia i jego rozwoju we wszystkich sferach osobowości (sfera fizyczna, emocjonalna, intelektualna, moralna) [wypowiedź dr Lidii Pawelec z wykładów z przedmiotu Nowe koncepcje w pedagogice wczesnoszkolnej w dn. 07.10.2005r [za:] Miterski B., Śliwerski B. (red.) PWN Leksykon, Pedagogika, Warszawa 2000,s. 86]. Miterski i Śliwerski rza najważniejsze w integracji uważają synchronizację zabiegów edukacyjnych, tworzenie przedszkoli, klas, szkół heterogenicznych i współdziałanie ze sobą wszystkich środowisk społecznych, w których przebywają dzieci [wypowiedź dr Lidii Pawelec z wykładów z przedmiotu Nowe koncepcje w pedagogice wczesnoszkolnej w dn. 07.10.2005r.].
Według Ł. Muszyńskiej, integracja polega na:
a) łącznym ujmowaniu celów nauczania, wychowania i kształcenia
b) na scalaniu treści i materiału nauczania oraz wychowania przez koncentrację wokół zasadniczych osnów zintegrowanych jednostek tematycznych
c) na tworzeniu jednolitych ciągów sytuacyjnych dla działań i przeżyć dzieci
[Łuczak B., Nauczanie integralne w klasach I-III z wykorzystaniem technik Freineta, Oficyna Wydawnicza, Poznań 2000, s. 12].
Zdaniem Ryszarda Więckowskiego integracja:
1.koncepcja integracji formułowana w różnych opracowaniach zwartych i artykułach nawiązuje genetycznie do nauki całościowej
2.W aspekcie psychologicznym: to sposób nauczania mający na celu pokazywanie związków między wszystkimi kierunkami czy zakresami edukacji oraz ukazywanie nauki jako całości
3.Integracja to łączenie elementów w całość, ale ta całość nie jest sumą elementów lecz nową jakością. Zintegrowana edukacja obejmuje z jednej strony łączenie czy scalanie treści, z drugiej łączenie form aktywności dzieci. Te dwie odmiany stanowią jedną całość.
4.Elementem integrującym różne kierunki edukacji może być język pojmowany w aspekcie semiotycznym (teorioznawczym) [wypowiedź dr Lidii Pawelec z wykładów z przedmiotu Nowe koncepcje w pedagogice wczesnoszkolnej w dn. 07.10.2005r.].
H. Sowińska uważa, że rnauczanie integralne to taka organizacja procesów edukacyjnych, która polega na tworzeniu dziecku warunków do wszechstronnej działalności, podporządkowanej określonym zasadom obejmującym w sobie różne treści, form realizacji, różnych dziedzin, form aktywności dzieci i nauczyciela w ramach jednostek tematycznych" [Łuczak B., Nauczanie integralne w klasach I-III z wykorzystaniem technik Freineta, Oficyna Wydawnicza, Poznań 2000, s. 12].
W edukacji wczesnoszkolnej oznacza to pracę zorientowaną na dziecko traktowane jako podmiot i indywidualność. Jest ono postrzegane jako niepowtarzalna całość, respektowane są jego indywidualne cechy, poszanowane są jego potrzeby rozwojowe, zdolności, zainteresowania, indywidualne doświadczenia i tempo rozwoju. W edukacji zintegrowanej w centrum uwagi jest dziecko - uczeń:
-jego potrzeby i zainteresowania
-jego opory i bariery
-komfort psychiczny i fizyczny
-sposoby motywowania go do uczenia się tak, by nauka była satysfakcjonująca i przyjemna
Według E. Misiornej integracja w nauczaniu początkowym odbywa się dzięki:
- uczniowi, który poznaje, doświadcza i przeżywa "scaloną" rzeczywistość
- nauczycielowi, który jest organizatorem i koordynatorem aktywności ucznia
- wspólnym poczynaniom dziecka i nauczyciela
- połączeniu ofert edukacyjnych
- scaleniu zespołu klasowego
- uwzględnieniu środowiska życia
- równoprawnemu traktowaniu wszystkich podmiotów (uczniów, nauczycieli, rodziców) uczestniczących w procesie edukacyjnym
[Łuczak B., Nauczanie integralne w klasach I-III z wykorzystaniem technik Freineta, Oficyna Wydawnicza, Poznań 2000, s. 12].
Koncepcja nauczania zintegrowanego z założenia ma ukazać uczniom świat w sposób całościowy, w którego w wyniku ma miejsce przekazywanie uczniom spójnej wizji świata
-odejście od encyklopedyzmu w nauczaniu
-przejście od wąskiej specjalizacji poszczególnych nauczycieli ku szerszemu przygotowaniu pedagogicznemu i zawodowemu
-lepsze przygotowanie uczniów do życia poprzez położenie nacisku w nauczaniu na osiąganie przez nich podstawowych kompetencji (wiedza i umiejętności), a nie jak dotychczas głównie wiedzy
-współpraca nauczycieli w szkole prowadząca do spójności szkolnych programów nauczania i wychowania
-integrowanie szkoły ze środowiskiem lokalnym, co powoduje lepsze zaspokojenie lokalnych potrzeb edukacyjnych dzieci i młodzieży.
Można wyróżnić kilka ogólnych koncepcji nauczania zintegrowanego:
1. Model monodyscyplinarny, w którym nauczyciel w obrębie określonego przedmiotu buduje holistyczny obraz świata i integruje wiedzę z wielu dyscyplin naukowych
2. Model multidyscyplinarny, którego istota sprowadza się do tego, że zagadnienie (problem, wydarzenie, zjawisko) analizowane jest z punktu widzenia różnych przedmiotów nauczania, co ma prowadzić do budowania całościowego obrazu świata
3. Model interdyscyplinarny, będący najwyżej rozwiniętą formą integracji, która wymaga korelacji w czasie i stworzenia podstaw wyjaśniających związki przyczynowo - skutkowe [Juszczyk S., Refleksje dotyczące istoty zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej [w:] Moroz H. (red.), Edukacja zintegrowana w reformowanej szkole, Impuls, Kraków 2001, s.152].

Krytyczne spojrzenia na koncepcję nauczania zintegrowanego

Po kilku latach wdrażania reformy zaczęły się pojawiać w literaturze pedagogicznej pierwsze głosy krytyki systemu.
Ryszard Więckowski - niezaprzeczalny autorytet w polskiej pedagogice stwierdza: "W aktualnej sytuacji, w przypadku reformowania edukacji, potrzebna jest klarowna konstrukcja myślenia, stanowiąca podstawę myślową praktycznego działania nauczyciela". Uważa, że w kontekście koncepcji programowych należy sformułować względnie jednoznaczne odpowiedzi na pytania: Jaka jest istota współczesnej edukacji wczesnoszkolnej, jaki charakter powinna mieć edukacja dziecka w klasach początkowych, czego należy uczyć dzieci rozpoczynające naukę szkolną w warunkach zreformowanej szkoły podstawowej? [Więckowski R., Pedagogiczna interpretacja współczesnej koncepcji integracji [w:] Życie Szkoły 2000 nr 2, s.70].
Twierdzi też, że "nie ma klarownych kryteriów czy narzędzi w procesie dokonywania doboru treści programowych", oraz, że rwspółczesny projekt polskiej reformy nie ma żadnych klarownych podstaw teoretycznych" [Więckowski R., Reforma edukacji wczesnoszkolnej w kontekście integracji [w:] Moroz H. (red.), Edukacja zintegrowana w reformowanej szkole, Impuls, Kraków 2001, s.90]
Maria Mendel odniosła się bardzo ostro do niektórych założeń koncepcji nauczania zintegrowanego:
- rBez obawy o przesadę można stwierdzić, że priorytetowa ranga wczesnej edukacji uległa w toku realizacji pewnemu zaprzepaszczeniu, którego cenę prawdopodobnie zapłacą uczniowie, tracący wraz z tymi uwarunkowaniami swoją życiową szansę"
- (...) rrola przedszkola i szkoły podstawowej, jako stwarzającej rzeczywiste postawy pomyślnej kariery szkolnej i sukcesów ucznia, zeszła na plan dalszy"
-rNiestety, reforma nie ukształtowała dotąd mechanizmów otwierających szkołę na środowisko" [Mendel M., Uwagi o założeniach i realizacji reformy edukacji w Polsce [w:] Życie Szkoły 2002 nr 8 s.457]
Denek Kazimierz twierdzi: rWprowadzona reforma zrodziła wiele pytań o jej celowość, zasadność przyjętych rozwiązań strukturalnych, teologicznych, programowych, możliwości realizacyjnych. Uderza w niej brak wyraźnie zarysowanej filozofii zakładanych zmian w systemie edukacji. Nie ma ona odniesienia do wieloletniego, kompleksowego programu rozwoju społeczno -ekonomicznego i kulturalnego Polski" [Denek K., Pierwszy etap reformowania systemu edukacji w Polsce [w:] Moroz H. (red.), Edukacja zintegrowana w reformowanej szkole, Impuls, Kraków 2001, s.28]
Gnitecki Janusz wprost pyta: "Czy twórcy reformy oświatowej w Polsce zadali sobie trud jej powiązania z globalnymi przemianami we współczesnym świecie, nowym ładem gospodarczym i wynikającymi z niego nowymi regułami porządku edukacyjnego? (...) Czy przeprowadzili odpowiednią ekspertyzę i zabezpieczyli niezbędne środki na realizację reformy?[Gnitecki J., Wyzwania edukacji zintegrowanej w reformowanej szkole [w:] Moroz H. (red.), Edukacja zintegrowana w reformowanej szkole, Impuls, Kraków 2001, s.31]
Profesor Edyta Gruszczyk - Kolczyńska widzi skutki reformy w czarnych kolorach: rOsobiście przewiduję (i obym nie miała racji) coś gorszego - znaczące obniżenie efektów kształcenia na poziomie wczesnoszkolnym. Wiele bowiem wskazuje na to, że mali uczniowie, których edukacja jest organizowana zgodnie z założeniami integracyjnego nauczania i według zaleceń wprowadzanej reformy oświaty nie opanują czytania, pisania i umiejętności matematycznych na poziomie wystarczającym do dalszego kształcenia. Nasilą się także trudne problemy wychowawcze, bo szkoła z dnia na dzień staje się bardziej niebezpieczna dla ucznia i nauczyciela. Wszystko razem położy się cieniem na losach młodej generacji Polaków" [Gruszczyk - Kolczyńska E., O niektórych pułapkach zintegrowanego kształcenia [w:] Moroz H. (red.), Edukacja zintegrowana w reformowanej szkole, Impuls, Kraków 2001, s.98]
Janina Parafiniuk - Soińska uważa, że rdroga do pogłębionego rozumienia założeń integracji obejmującej wartości, cele, treści, metody, drogi poznania, efekty może przechodzić od praktyki do niepełnej i pełnej teorii i odwrotnie. Ale jedna i druga wymaga pełnej świadomości. Na obecnym etapie w świetle założeń państwowych, opracowywanych programów trudno uchwycić spójną koncepcję wczesnoszkolnej edukacji. Trudno również dostrzec teoretyczną wykładnię dla integracji wielu różnych płaszczyzn edukacyjnych, możliwości i niemożliwości w tym zakresie, a równocześnie głębsze rozumienie procesu poznania, w nim znaczenia analizy i syntezy [Parafiniuk - Soińska J., Dylematy integracyjnego kształcenia w klasach początkowych [w:] Moroz H. (red.), Edukacja zintegrowana w reformowanej szkole, Impuls, Kraków 2001, s.149]